Mübadele ve Yarım Kalan Çaylar

Fethiye’nin yamacına yaslanmış, binlerce taş evin boş gözlerle vadiyi izlediği bir yer vardır: Kayaköy, namıdiğer Levissi. Burası sadece terk edilmiş bir yerleşim değil, zamanın 1923’ün bir sabahında donup kaldığı, rüzgârın hala kapı eşiklerinde yarım kalmış cümleleri aradığı devasa bir hüzün anıtıdır.

Mutfakta Kalan Son Nefes

Mübadele kararı o dar sokaklara ulaştığında, kimse bunun bir daha dönülemeyecek bir gidiş olduğunu kabullenmek istememişti. O sabah ocaklarda çaylar demlenmiş, sofralara zeytinler konulmuş, günlük işlerin telaşı çoktan başlamıştı. Ancak emir kesindi. İnsanlar, asırlardır kök saldıkları bu topraklardan sökülüp alınırken, yanlarına sadece en kıymetli anılarını ve bavullarına sığabilen birkaç eşyayı alabildiler. Masaların üzerinde dumanı tüten çay bardakları, ocakta yarım kalmış yemekler ve henüz bitirilmemiş el işleri öylece kaldı. Kayaköy’ün sessizliği, aslında o sabah yarım kalan binlerce hayatın suskunluğudur.

Taşların Arasındaki Hayaletler

Bugün Kayaköy’ün boş sokaklarında yürüdüğünüzde, ayakkabılarınızın çıkardığı ses bile size fazla gelir. Çatısı çökmüş, pencereleri rüzgâra teslim olmuş bu taş evlerin her biri, bir zamanlar içinde kahkahaların yankılandığı sıcak birer yuvaydı. Rum komşusunun kapısını çalıp bir fincan kahve isteyen Türk köylüsünün, aynı bahçede oynayan çocukların, kilise çanı ile ezan sesinin birbirine karıştığı o "ortak hayatın" iskeleti durur önünüzde. Kayaköy neden mi hüzün kokar? Çünkü burada taşlar, içine sinmiş olan o son vedanın, o ani kopuşun hüznünü hala üzerinden atamamıştır.

Gidenlerin ve Gelenlerin Ortak Sancısı

Sadece gidenler değil, onların yerine gelenler de bu hüzne ortak oldu. Selanik’ten, Drama’dan gelen mübadiller bu boş evlere girdiklerinde, yabancı bir hayatın izleriyle karşılaştılar. Kimse bir başkasının yarım kalmış sofrasına oturmaya cesaret edemedi; her iki taraf da kendi vatanında "yabancı", yeni vurduğu kıyıda "muhacir" kaldı. Kayaköy, işte bu iki taraflı hasretin ortasında, kimsesiz ve çatısız bırakılmış bir vicdan muhasebesi gibi durur.